Dışarıdan "Wow", İçeriden "İmdat!": Yüksek İşlevli Anksiyete ile Tanışın

Sabah 08.30’da elinde kahvesiyle ofise giren, mailleri jet hızıyla yanıtlayan, toplantılarda en harika sunumları yapan, akşam spora giden ve hafta sonu için şahane planları olan o kişiyi tanıyor musunuz? Hani dışarıdan bakınca "Bu insan hayatını 'Excel tablosu' mükemmelliğinde yaşıyor!" dediğimiz kişi...

Belki de o kişi sizsiniz.

Ama bir de madalyonun görünmeyen yüzü var değil mi? O "kusursuz" tablonun arkasında; gece yastığa başını koyduğunda durmayan bir zihin, “Acaba mailde yanlış bir şey dedim mi?” diye dönüp duran düşünceler ve yetersizlik korkusuyla karışık bir kalp çarpıntısı...

Eğer bu satırları okurken hafifçe gülümsüyor ve içinizden "Beni anlatıyor" diyorsanız, hoş geldiniz. Sizi, modern çağın en popüler ama en gizli derdiyle tanıştırayım: Yüksek İşlevli Anksiyete (High-Functioning Anxiety).

Nedir Bu "Yüksek İşlevli" Olma Hali?

Psikoloji literatüründe (örneğin DSM-5 tanı kitabında) "Yüksek İşlevli Anksiyete" diye resmi bir tanı göremezsiniz. Ama biz İzmir'deki kliniğimde danışanlarımla bu durumu o kadar sık konuşuyoruz ki, artık bunun bir "modern zaman sendromu" olduğunu söyleyebilirim.

Klasik anksiyete (kaygı) bozukluğunda kişi bazen evden çıkamaz, işlerini aksatır veya içine kapanır. Yüksek işlevli versiyonda ise tam tersi olur! Kaygı, sizi durdurmaz; aksine sizi ileri iter.

Sizi başarıya götüren o yakıt, aslında korkudur.

Hata yapma korkusu.

• Hayal kırıklığına uğratma korkusu.

• Kontrolü kaybetme korkusu.

Tıpkı suyun üzerinde süzülen bir ördek gibi... Üstten bakınca sakin ve asil süzülürsünüz, ama suyu

n altında o bacaklar deliler gibi çırpınmaktadır. Yorucu, değil mi?

• Mükemmeliyetçilik Tuzağı: "İyi" sizin için yeterli değildir, "kusursuz" olmalıdır. En ufak

  bir hata, gününüzü mahvedebilir.

• "Hayır" Diyememek: Takviminize bakınca ağlamak isteseniz bile, birisi yardım istediğinde otomatik olarak "Tabii, hallederim!" dersiniz.

• Sürekli Meşguliyet: Durmak sizi korkutur. Boş kaldığınızda suçluluk hissedersiniz. Dinlenmek sizin için "zaman kaybı"dır.

• Zihin Okuma ve Senaryo Yazma: Patronunuz "Konuşalım mı?" dediğinde, kovulacağınız senaryosunu kafanızda 4K çözünürlükte çekip bitirmiş olursunuz.

• Fiziksel Belirtiler: Dışınız sakin ama içinizde sürekli bir motor çalışıyor gibidir. Tırnak yeme, dudak ısırma, boyun ağrıları veya geçmeyen bir yorgunluk...

Peki, Bu Bir "Süper Güç" Olamaz mı?

Çoğu danışanım bana, "Ama hocam, bu kaygı sayesinde terfi aldım, bu kaygı sayesinde işlerim tıkırında!" der. Evet, haklısınız. Yüksek işlevli anksiyete sizi başarılı, dakik ve güvenilir kılar.

Ancak bunun bedelini genelde tükenmişlik (burnout) ile ödersiniz.

Sürekli kortizol (stres hormonu) ile çalışan bir vücut, bir noktada "Şalteri indiriyorum" der. Bu bazen ani bir öfke patlamasıyla, bazen sebepsiz ağlama krizleriyle, bazen de beyin sisi dediğimiz o odaklanamama haliyle kendini gösterir. Yani o "süper güç", uzun vadede sizi yiyip bitiren bir "kriptonit"e dönüşür.

Ördek Bacaklarını Biraz Dinlendirelim: Ne Yapmalı?

Bu durumu bir günde değiştiremeyiz ama küçük "ince ayarlar" yapabiliriz.

1. "Yeterince İyi" Kavramıyla Barışın: Her şeyi %100 yapmak zorunda değilsiniz. Bazen %80 de harikadır. Bırakın o mailde bir tane virgül eksik olsun.

2. Endişe Randevusu Verin: Gün içinde aklınıza gelen felaket senaryolarına şunu deyin: "Sizi şu an değil, akşam 20.00 ile 20.15 arasında düşüneceğim." Zihninize ertelemeyi öğretin.

3. Başarıyı Sahiplenin: İyi bir şey yaptığınızda bunu "şans"a veya "zaten yapmam gerekene" bağlamayın. "Bunu ben başardım" deyip, o anın tadını çıkarın.

Yalnız Değilsiniz...

Eğer İzmir'in o yoğun trafiğinde, Alsancak'ın kalabalığında veya iş yerinizin o plazasında herkesin çok mutlu, bir tek sizin kaygılı olduğunuzu düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. Yüksek

işlevli anksiyete, başarılı insanların "ortak sırrı"dır.

Bu maskeyi taşımak zorunda değilsiniz. Kaygınızı tamamen yok etmek değil, onu sizi yöneten bir "patron" olmaktan çıkarıp, yan koltukta oturan bir "yolcu" haline getirmek mümkün.

Eğer suyun altında çırpınmaktan yorulduysanız, İzmir'deki ofisimde veya online terapide bu yükü biraz hafifletmek için buradayım. Gelin, o mükemmel görünen vitrinin arkasındaki "gerçek sizi" birlikte keşfedelim.

Unutmayın; yardım istemek zayıflık değil, en büyük cesaret göstergesidir.

Sağlıkla Kalın

Psikolog Berna Göksu